Jak sen wpływa na rozwój dziecka?

Prawidłowy rozwój dziecka zależy od wielu czynników, o których staram ci się opowiadać co jakiś czas na tym blogu. Dziś nacisk chciałam położyć na sen. Dla prawidłowego rozwoju mózgu i całego organizmu liczy się zarówno długość jak i jakość snu. Już tłumaczę dlaczego.

W czasie snu mózg się regeneruje

W ciągu dnia wiele się dzieje. Dziecko poznaje świat, uczy się nowych rzeczy, przeżywa mniej lub bardziej emocjonujące chwile. Wszystkie te informacje przetwarzane są w mózgu, który na pełnych obrotach pracuje cały dzień. W nocy w końcu może mieć chwilę wytchnienia. W tym czasie jednak nie wyłącza się całkowicie, a pracuje nad uporządkowaniem danych, jakie zebrał w ciągu dnia.

I super, dziecko śpi, wszystko załatwione.

Ale, ale!

Na bystrość intelektu wpływ ma odpowiedni sen. Nie taki… byle jaki.

I o co tu znowu chodzi?

Po pierwsze, ważna jest godzina, o której dziecko (ale też i dorosły) kładzie się spać. Chodzi tutaj o tzw. cykl dobowy i to, by go nie zaburzać, bo wtedy cały organizm działa jak w zegarku. Sprawa jest poważna, bo za ustalenia, których dokonali w tym temacie Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash i Michael W. Young, przyznano im w 2017 roku Nagrodę Nobla. Warto więc się nad tym zastanowić.

O której dzieci powinny kłaść się spać? Mówi się, że odpowiednia jest godzina 20.00. Najpóźniej 21.00.

Dlaczego?

Chodzi tu o melatoninę – hormon regulujący właśnie rytm dobowy, w tym sen i jego poszczególne cykle i fazy. Co istotne, liczne wyniki badań wskazują, że melatonina poprawia kondycję układu odpornościowego i działa przeciwzapalnie. Wpływa też na poziom stężenia kortyzolu (hormon stresu).

Mega fajna ta melatonina 😉

Ilość wytwarzanej melatoniny zależna jest od pory dnia. Wraz z zapadnięciem zmierzchu organizm produkuje jej coraz więcej. Najwyższe stężenie przypada na godziny od północy do 3 rano. I wtedy na pewno wszyscy w domu powinni już spać!

Dlaczego w takim razie kłaść dziecko spać już o 20.00 ???

Po to, żeby organizm miał jak najwięcej czasu na wytwarzanie tego hormonu. Bo to nie jest tak, że położysz dziecko spać przed północą i uff, zdążyliśmy przed tym szczytem, kiedy melatoniny będzie sporo. Produkcja melatoniny to proces narastający. Od momentu pójścia spać zaczyna jej przybywać, by po trzeciej rano stężenie zaczęło maleć.

Teraz rozumiesz o co mi chodzi?

Dobrze przespana noc przynosi wiele korzyści – od wzmocnienia układu odpornościowego (to też m.in. dzięki melatoninie), przez naprawę tkanek i regenerację komórek, usunięcie toksyn z organizmu, po zmniejszenie stresu, dobry humor i więcej entuzjazmu od samego rana.

A co się dzieje, jeśli twoje dziecko kładzie się spać późno i mało śpi?

Zaburzenia snu prowadzą do rozbicia gospodarki hormonalnej. Już wiesz, że jeśli sen nie wygląda tak jak powinien, jest problem z melatoniną. Ale to nie wszystko. Rozregulowaniu ulega też wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za kształtowanie apetytu czyli greliny i leptyny.

Eve Van Cauter, profesor medycyny University of Chicago, jest współautorką publikacji, w której pisze o tym, że ludzie pozbawieni dostatecznej ilości snu, spożywają znacznie więcej cukrów prostych niż osoby wysypiające się. U tych pierwszych zauważono spory wzrost stężenia greliny i spadek wytwarzania leptyny. Jeśli twojemu dziecku przybyło kilka nadprogramowych kilogramów, zastanów się czy nie jest to związane z brakiem jakościowego snu.

Tak, dobrze czytasz. Brak dobrego snu może przyczynić się do otyłości.

Zaburzenia snu doprowadzają też do zaburzonych procesów myślowych.

Na pewno bardzo szybko zauważasz u siebie, jak spada twoja uwaga i zdolność przetwarzania informacji po nieprzespanej nocy. Brak snu u osób sypiających w nocy krócej niż 7 godzin obniża aktywność części mózgu, które uczestniczą w procesach uczenia się i zapamiętywania. Wiele badań wskazuje na to, że ludzie pozbawieni dostatecznej ilości snu, zdobywają gorsze wyniki w testach pamięciowych, zadaniach matematycznych i innych wymagających logicznego myślenia.

To samo dotyczy dzieci.

Nie dziw się zatem, że twoje dziecko ma gorsze wyniki w szkole niż jego wysypiający się rówieśnicy, że chodzi ciągle zmęczone, ospałe, nic mu się nie chce. Ba! Częściej choruje czy ma problemy z nadwagą.

Czy wiesz, że…
Układ odpornościowy najlepiej działa w nocy, gdy śpimy, dlatego dla zdrowia dziecka tak ważny jest sen. Zaburzony cykl dobowy jest pierwszym krokiem w stronę osłabionego układu odpornościowego, co w dłuższej perspektywie skutkuje częstszymi chorobami. Zwiększa się też prawdopodobieństwo alergii czy chorób autoimmunologicznych.

Sen reguluje wiele. Nawet to czy twoje dziecko ma dobry czy zły humor, czy jest szczęśliwe czy wręcz przeciwnie – wciąż chodzi zdołowane. I wszystko znowu rozbija się o hormony, które przez zły sen, są źle regulowane.

To hormony decydują czy dziecko się przejada, czy ma łaknienie na słodycze, czy je mniej czy więcej, czy będzie szczęśliwe czy smutne, ospałe czy pełne energii, czy jego układ odpornościowy będzie działał bez zarzutów.

To są wszystko hormony!
To hormony o tym wszystkim decydują!

A o hormonach i o tym, w jaki sposób będą one wpływać na organizm twojego dziecka, jego prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny, decyduje uregulowany cykl dobowy i sen.

Już widzisz dlaczego sen jest tak istotną kwestią?

Ten zalew informacji powinien zachęcić cię do zrewidowania cyklu dobowego twojego dziecka i ewentualnych poprawek w waszej codziennej rutynie.

Na początek zadbaj o to, by przesypiać każdej nocy siedem do ośmiu godzin. Pamiętaj o odpowiedniej godzinie kładzenia się do łóżka. Jeśli teraz twoje dziecko chodzi późno spać, na początku zmiana tego zwyczaju będzie trudna, ale po jakimś czasie zauważysz same pozytywy. Godzina 20.00, 21.00 to naprawdę najlepsze godziny na oddanie się w ręce Morfeusza.

My też kiedyś chodziliśmy spać baaardzo późno. Jaś się buntował i przesiadywał z nami do 22.00 a czasem nawet do 23.00. Z Zuzią było trochę łatwiej, bo jeszcze nie próbowała wtedy zaznaczać swojej niezależności, tak jak starszy brat-trzylatek.

Kiedy wprowadziliśmy nowe zasady,
nie było łatwo, ale teraz…

Teraz uważam to za jedną z lepszych decyzji, jakie podjęliśmy jako rodzice. Dzieciaki wstają rano wyspane, mają dużo lepsze humory, nie marudzą. Sami też zaczęliśmy kłaść się wcześniej i wstawać wcześniej. Różnica jest kolosalna!

Tu dobra rada – nie zrażaj się po kilku pierwszych dniach, efekty przychodzą z czasem 😉
I jeszcze jedno, zimą znacznie łatwiej utrzymać taką rutynę wczesnego chodzenia spać. Gdy robi się cieplej i słońce świeci jeszcze po 20.00, trudno jest położyć spać nawet największego śpiocha. To nic, pamiętaj, że kładzenie się spać i wstawanie nie musi wyglądać jak musztra w wojsku 😉

Skutki braku dostatecznej ilości jakościowego snu
zła kondycja układu odpornościowego
wadliwe działanie mózgu
zaburzenia procesów myślowych i pamięciowych
zaburzenia hormonów
zmęczenie w ciągu dnia i ospałość
wahania nastroju

Źródło
D. G. Amen, Zadbaj o mózg. Obowiązkowa lektura dla wszystkich, którzy w życiu kierują się rozumem
Opracowanie zbiorowe, Jak zrozumieć małe dziecko
S. Ockwell-Smith, The Gentle Sleep Book
M. Cymes, Twój mózg. Jak zadbać o siebie naprawdę
Nobelprize.org

Przeczytaj więcej